ميرزا خانلرخان

مقدمه 27

سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )

از هذه السنه يونت‌ئيل و مابعدها مبلغ مزبور را از بابت مواجب و خانوارى مرحوم رضا قليخان پسر مرحوم محمد عليخان ، نوهء مرحوم حاجى آصف الدوله موافق تصديق دفترخانهء مباركه ، از قرار تفصيل ذيل بصيغهء مواجب در حق او برقرار نموديم كه همه‌ساله وجه مزبور را كما فى السابق از محل قم و ساوه دريافت كرده ، به انجام خدمت محولهء خود پردازد . مقرر آنكه مقربوا الخاقان مستوفيان عظام و كتاب سعادت‌فرجام دفترخانهء مباركه ، شرح فرمان همييون را ثبت دفاتر خلود نموده ، در عهده شناسند . حرر فى شهر ذى القعدة الحرام 1311 » . * * * اين نكته را نيز لازمست يادآور شوم كه مهديقلى هدايت مخبر السلطنه در كتاب خاطرات و خطرات « 1 » نوشته است كه « . . . خانلر خان دهرى بود ، آخر در اثر خوابى تغيير عقيده داد . من حكايت را در افكار امم نوشته‌ام » . در كتاب افكار الامم در فصل ( بعض واقعات در خواب و بيدارى چنين آمده است « 2 » : « . . . خانلر خان برادر محمود خان قمى « 3 » به جائى معتقد نبود ، در صورتى كه برادرش در خط درويشى سير مىكرد . روزى خانلر خان سراسيمه نزد برادر آمده اظهار عقيدت مىكند و مىگويد ، ديشب دلمه داشتم و مرحوم خانم ( زنش ) دلمه را دوست مىداشت . درويشى از بيرون در ، تقاضا كرد . قدرى دلمه به ياد خانم براى او فرستادم . آفتاب نزده بود ، پيرزنى از آشنايان آمد . گفتم اين وقت كجا بودى ؟ گفت : سفارشى از خانم داشتم . آمدم به شما بگويم و آن اين بود كه دلمه‌اى كه براى من فرستادى رسيد » .

--> ( 1 ) - كتاب خاطرات و خطرات چاپ دوم صفحه 60 ( 2 ) - كتاب افكار الامم چاپخانهء مجلس ص 214 ( 3 ) - ميرزا محمود خان ، قمى نبود بلكه مازندرانى بود